تغییرات کانی شناختی خاک روی دشت سیلابی و پادگانه های آبرفتی - دلتایی سفیدرود در استان گیلان مورد مطالعه قرار گرفت. اجزای مختلف خاک پس از حذف مواد آلی، کربنات کلسیم، و اکسیدهای آهن و آلومینیوم به وسیله سانتریفیوژ جدا شد. شناسایی کانیها در بخش رس ریز و درشت با دستگاه پراش پرتو ایکس انجام شد. همچنین با استفاده از ریز ریخت شناختی و تهیه مقاطع نازک، کانیهای اولیه خاک نیز مورد مطالعه قرار گرفتند و در نتیجه معلوم شد که کوارتز، میکا، فلدسپار، کلریت و اپیدوت کانیهای اولیه غالب بخش شن و سیلت درشت را تشکیل می دهند. در بخش رس کانیهای کلریت، اسمکتیت، ایلیت، کائولنیت و کانیهای مختلط نامنظم مشاهده شدند. کلریت از دشت سیلابی به سمت پادگانه میانی (2T) و بالایی (T1) و در نتیجه افزایش سن و کاهش pH به کانیهای اسمکتیت، اسمکتیتهای با هیدروکسید بین لایه ای و برخی کانیهای مخلوط نامنظم تبدیل شده است. برای انتقال هیدروکسیدها از بین لایه های رسهای 2:1 و شناسایی نوع رس از سه روش استفاده شد. تنها یکی از این روشها) شستشوی رس با اسید کلریدریک 05/0 نرمال و سپس گرم کردن نمونه تا 400 درجه سانتیگراد و در نهایت قرار دادن آن در سود نیم نرمال در حال جوش) توانست هیدروکسیدهای بین لایه ای را از بین رسهای 2:1 آزاد کند و مشخص شد که کانی فوق از نوع اسمکتیت (HIS) است

دشت یزد اردکان از کهن ترین دورة استقرار از منظر مکان گزینی حوزه های جغرافیایی قابل استفاده برای سکونت، فاقد انتخاب های طبیعی متنوّع بوده است. مهم ترین علل این وضعیّت محدود بودن منابع زیستی از قبیل جریان های آبی دائمی و شرایط اقلیمی حاکم بر این دشت به واسطة موقعیّت جغرافیایی آن است. روش تحقیق در این مقاله به شیوة بررسی میدانی و اسناد و مکتوبات در قالب نقشه ها و نمودارهای مرتبط سامان یافته است. مهم ترین اهداف این مقاله ارائة یک الگوی استقراری مبتنی بر اقلیم، جغرافیا و بوم شناسی میبد است. سؤال اساسی این پژوهش مبتنی است بر این موضوع که شکل گیری این شهر به عنوان یکی از قدیمی ترین استقراراهای دشت یزد اردکان، حاصل چه برهم کنش ها و تأثیرات متقابل انسان و محیط پیرامون او بوده است. با استفاده از نتایج بررسی های میدانی باستان شناسی و ارزیابی مؤلّفه های جغرافیایی و زمین ریخت شناسی از قبیل تنوّع منابع آبی (آبراهه های باستانی و فن آوری قنات)، شیب و ارتفاع زمین و واقعیّت های زمین شناسی دشت میبد، مشخّص می شود، شکل گیری میبد از پیش از تاریخ تا کنون در محدودة فضای دشتی با بستر رُسی میسّر بوده است. در دورة پیش از تاریخ و تا قبل از فراگیر شدن فن آوری کاریز این استقرارها فصلی و بدون تداوم استقراری در مجاورت آبراهه های باستانی در مجاورت تراس رُسی روستاهای بارجین بیده شکل گرفته اند. بعد از آشنایی با فن آوری قنات این استقرارها در قالب شهر امروزین میبد به صورت دائمی تداوم داشته است.

واکنش قلیایی سیلیسی یکی از مهم ترین نگرانی ها را در عمر سرویس دهی بتن ایجاد کرده است. این واکنش عمر سازه های بتنی را کاهش داده و هزینه های تعمیرات و نگهداری سازه ها را افزایش می دهد. علاوه بر این، وقوع این واکنش مخرب، بر ساختار داخلی بتن تأثیر می گذارد و یکپارچگی مخلوط بتنی را کاهش می دهد. بنابراین، خواص مکانیکی بتن می تواند به طور قابل توجهی تحت تأثیر واکنش قلیایی سیلیسی قرار گیرد. تحقیقات گوناگونی پیرامون این موضوع انجام شده است و بیشتر نتایج کاهش خواص مکانیکی بتن در اثر واکنش یادشده را ثابت کرده است. در این مطالعه علاوه بر بررسی تغییرات طول نمونه های ملاتی و بتنی، اثر این واکنش بر روی سه ویژگی مکانیکی اصلی بتن (مقاومت فشاری، مقاومت خمشی و مقاومت کششی) نیز بررسی شده است. به این منظور، مخلوط هایی با و بدون تراس و حاوی سنگدانه هایی با درجات واکنش‎ پذیری متفاوت (از معادنی از تبریز و زنجان) تهیه و تحت شرایط مختلف عمل آوری شدند. بعبارتی در پژوهش حاضر، از ماده پوزولانی تراس (تا سقف 35 درصد در ملات و تا سقف 20 درصد در بتن) به عنوان راهی جهت کنترل واکنش قلیایی سیلیسی سنگدانه ها استفاده شد. نتایج حاصل نشان داد که تمامی خواص مورد مطالعه، در بتن هایی که تحت تاثیر واکنش یادشده بودند، کاهش یافت. با این حال، این کاهش خواص مکانیکی به درجه واکنش پذیری سنگدانه های مورد استفاده بستگی داشت. علاوه بر این، استفاده از تراس به عنوان جایگزین بخشی از سیمان توانست اثرات مخرب واکنش قلیایی سیلیسی را کاهش دهد. در مجموع با توجه به نتایج حاصل در بخش ملات و بتن مقدار بهینه مصرف تراس را می توان حدود 20 جرم سیمان برای کنترل این واکنش عنوان نمود. ضمناً می توان عنوان نمود که بین نتایج تغییرات طول و تغییرات مشخصه های مکانیکی مطالعه شده، ارتباط برقرار است.

کانیهای رسی شایسته بررسی دقیقی هستند، زیرا در بسیاری از خاک ها نقش مهمی بازی می کنند. شناسایی کانی های رسی پنج خاک گچی از زمین ریخت های مختلف در شرق اصفهان با استفاده از پراش اشعه ایکس[ x-ra diffraction XRD ]مورد بررسی قرار گرفت. علاوه بر این، خاکدانه ها و رسوب های فرسایش یافته بادی به وسیله میکروسکوپ الکترونی روبشی Scanning electron microscopy مشاهده و با اسپکتروفتومتری اشعه ایکس Energy dispersive x-ray analyzer تجزیه گردید. نتایج نشان میدهند که در همه نیم رخ های خاک، کانی های پالیگورسکیت، میکا، کائولینیت، کلریت و کوارتز و به مقدار ناچیز ورمی کولیت و کانی های مخلوط نامنظم وجود دارند. اسمکتیت در خاک های دشت دامنه ای و تراس قدیمی رودخانه شناسایی شد ولی در خاکهای مخروطه افکنه دیده نشد. احتمالا کانیهای کلریت، کائولینیت، میکا و کوارتز از مواد مادری به ارث رسیده اند. به نظر می رسد که کانی پالیگورسکیت در خاک های مخروط افکنه با عمق افزایش، در حالیکه در خاک های تراس قدیمی رودخانه، با عمق کاهش می یابد.بخش زیادی از پالیگورسکیت موجود در خاک های مخروط افکنه در پایان دوره ترشیاری موقعی که منطقه توسط برکه های کم عمق و خیل شور پوشیده بود به صورت خود تشکیل ایجاد گردیده است. منشا پالیگورسکیت درخاک های تراس قدیمی ماهیتا آواری میباشد و منشا بادی پالیگورسکیت نیز متحمل است، زیرا که در افق های سطحی این خاک به مقدار زیاد شناسایی گردید. درخاک های تراس قدیمی، افزایش اسمکتیت با عمق در مقایسه با کاهش پالیگورسکیت، به خود تشکیل اسمکتیت از پالیگورسکیت نسبت داده می شود.

تاثیر دما در خواص نفوذپذیری خاک های رسی متراکم یکی از پارامترهای اساسی در طراحی لایه های عایق مهندسی است که در معرض شیرابه ها هستند. در این تحقیق اثر دما بر ضریب نفوذپذیری رس متراکم منطقه نازلوی ارومیه و عایق های رسی ژیوسینتتیک (Geosynthetic) و همچنین تاثیر میزان تنش موثر و دانسیته بر نرخ تغییر ضریب نفوذپذیری نمونه های رسی بررسی شده است. دستگاه تعیین ضریب نفوذپذیری سه محوری با دیواره انعطاف پذیر برای اندازه گیری ضریب نفوذپذیری نمونه ها تحت تاثیر دما مورداستفاده قرار گرفته است. با افزایش دما ویسکوزیته (Viscosity) محلول کاهش یافته و اثرات دمایی ساختار خاک را تغییر می دهد و تولید حفرات بزرگ تر بین ذرات رس می کند و باعث ایجاد تغییر در سطح مقطع موثر جریان شده و آب جذب شده تبدیل به آب آزاد می شود و در نتیجه باعث افزایش ضریب نفوذپذیری خاک رسی می شود. با افزایش دما از 23 به 50 درجه سانتی گراد ضریب نفوذپذیری خاک رسی تقریبا 3/2 برابر می شود. افزایش تنش موثر از kPa30 به kPa65 باعث می شود ضریب نفوذپذیری نمونه های رسی، تقریبا به اندازه 4/0 نمونه هایی شود که تحت تنش موثر kPa30 قرار داشتند. با کاهش دانسیته خاک رسی از 9/1 گرم بر سانتی متر مکعب به 5/1 گرم بر سانتی متر مکعب بسته به میزان دمای آزمایش، ضریب نفوذپذیری 2 تا 3 برابر می شود. برخلاف خاک های رسی، در عایق های رسی ژیوسینتتیک افزایش دما تاثیر اندکی (در حدود 20%) در ضریب نفوذپذیری این لایه ها داشته و زمانی که این لایه ها در معرض افزایش دما قرار گیرند به عملکرد خوب خود به عنوان یک مانع هیدرولیکی ادامه می دهند.

نفوذ نفلین سینیت و نفلین گابروی کلیبر به سن ائوسن – الیگوسن در سنگهای رسی و آهکی کرتاسه باعث تشکیل هاله گرمایی به ستبرای بیش از 1 کیلومتر در اطراف آن شده است. دگرگون شدن سنگهای رسی و آهکی در حاشیه شمالی و خاوری هاله و سنگهای مافیک در حاشیه جنوبی هاله، باعث تشکیل انواع هورنفلسهای دگرگونی در منطقه شده است. پدیده میگماتیتی شدن و ذوب بخشی در درجه دگرگونیهای بالا و نزدیک همبری به علت گرمای حاصل از توده در سنگهای با ترکیب شیمیایی مناسب، دیده می شوند. مقیاس ذوب بخشی بسیار کوچک و حجم ماگمای آناتکسی تشکیل شده کم است. بخشهای روشن (لوکوسومها) به صورت رگه ای و قطره ای در مقیاس میلی متری مشاهده می شود. کانیهای اصلی در بخش روشن رنگ میگماتیتها شامل کوارتز و فلدسپار پتاسیم با بافت آذرین، بویژه فلدسپارهای پتاسیم شکل دار تا نیمه شکل دار، بافت گرانوفیری و بافت بین بلوری interstitial)) در کانیهای کوارتز است. تفاوتهای بافتی بین بخش روشن و تیره (لوکوسوم و مزوسوم)، ترکیب کانی شناسی لوکوسوم، ساخت آذرین در بخش لوکوسوم و محدود بودن تشکیل لوکوسوم به سنگهای رسی، همگی شواهدی از رخداد پدیده آناتکسی در هاله کلیبر است. واکنشهای موثر در تشکیل مذاب و بخش روشن میگماتیت شامل واکنشهای ذوب در حضور فاز سیال آزاد (fluid–present) و واکنشهای در نبود فاز سیال آزاد fluid–absent)) می باشد. مجموعه کانیهای دگرگونی درجه بالا (مانند مجموعه های دارای ارتوپیروکسن) احتمالا در اثر از بین رفتن کانیهای آبدار (مانند بیوتیت) توسط واکنشهای بدون حضور سیال آزاد تشکیل شده اند. ترکیب کانی شناسی لوکوسومها مشابه لوکوگرانیت تا گرانیت حاصل از ذوب بخشی است و با منشا تبلور از مذاب مطابقت دارد.